Vô Ngã Trong Phật Giáo - Tìm Hiểu Thuyết Vô Ngã Trong Triết Học Phật Giáo

Vô ngã là một học thuyết quan trọng trong Phật giáo, nó giải thích sự không tồn tại của một “bản ngã vĩnh cửu” có thể nhận biết. Khái niệm này dựa trên lời dạy của Phật, và mọi người thường bối rối khi tìm hiểu về học thuyết này.


Vì trong các tôn giáo, trường phái tâm lý và triết học khác nhau, cũng như trong ngôn ngữ hàng ngày, từ bản ngã hay “cái tôi” được sử dụng bằng nhiều cách. Khi mọi người nói về “cái tôi” mà không xác định rõ thuật ngữ của chúng, họ có thể vô tình nói về những điều khác nhau.

Bạn đang xem: Vô Ngã Trong Phật Giáo - Tìm Hiểu Thuyết Vô Ngã Trong Triết Học Phật Giáo

Mọi người cùng Hoa Sen Phật tìm hiểu về học thuyết quan trọng này nhé! À quên, trước tiên chúng ta phải biết “ngã” là cái gì mà Phật lại dạy “vô ngã”, phải không?


Định nghĩa về ngã

Ngã thường hiểu là linh hồn hay cái tôi, một thực thể tuyệt đối tồn tại mãi mãi theo suốt một người. Như trong Thiên chúa giáo, mỗi người đều có một linh hồn tách biệt do Thượng đế tạo ra để nhận dạng. Linh hồn ấy sẽ có cơ hội sống vĩnh viễn trên thiên đàng hay bị đọa đày mãi mãi dưới địa ngục.

Trong Ấn độ giáo, linh hồn được gọi là “tiểu ngã”. Sau nhiều kiếp luân hồi và tu hành để rửa sạch bụi trần thì “tiểu ngã” này sẽ hợp nhất với “đại ngã” (Phạm thiên hay Thượng đế).

– Trong triết học, bản ngã hay cái tôi (Ego) được hiểu là ý thức cá nhân bao hàm trong đó những đặc tính để phân biệt “tôi” với những “cá nhân khác”.

– Trong phân tâm học, “cái tôi” là phần cốt lõi của tính cách liên quan tới thực tại và chịu ảnh hưởng của tác động xã hội. Theo Sigmund Freud, “cái tôi” cùng với “nó” (id) và “cái siêu tôi” (superego) là ba miền của tâm thức.

“Cái tôi” được hình thành ngay từ khi con người sinh ra và qua tiếp xúc với thế giới bên ngoài, “cái tôi” học cách cư xử sao cho kiểm soát được những ham muốn vô thức không được xã hội chấp nhận. “Cái tôi” có vai trò trung gian hòa giải giữa những ham muốn vô thức và những tiêu chuẩn nhân cách và xã hội.

– Trong triết học Phật giáo, “cái tôi” thường gọi là “ngã”, là “cái tôi” được thiết thuyết với một thể tính trường tồn, không bị ảnh hưởng của tụ tán, sinh tử.

Đạo Phật, đặc biệt là truyền thống nguyên thủy không công nhận sự hiện diện của một “ngã” như tâm lý học. Cái mà người ta hiểu lầm là cái tôi thì nó được cấu thành từ tập hợp của Ngũ uẩn bao gồm: Sắc, Thọ, Tưởng, Hành, Thức.


Tổ hợp hình thành nên một người với Sắc thuộc về thể xác (vật chất) và 4 uẩn còn lại thuộc về tâm trí (tinh thần). Cái gì được tổ hợp thì chịu tác động của vô thường và biến đổi. Vì vậy theo Đức Phật thì không có cái tôi bền vững, tồn tại mãi mãi. (Theo wikipedia).

Vô ngã là gì?

Vô ngã (tiếng Phạn: anatman, tiếng Pali: anatta, tiếng Anh: non-self) là giáo lý cốt lõi của Phật giáo. Theo học thuyết này, không có “cái tôi hay bản ngã” theo ý nghĩa của một cái gì đó vĩnh cửu, không thể tách rời, tự trị trong một sự tồn tại cá nhân. Những gì chúng ta nghĩ là bản ngã hay “cái tôi” chỉ là một kinh nghiệm tạm thời.

Giáo lý này làm cho Phật giáo khác biệt với các truyền thống tâm linh khác, chẳng hạn như Thượng Đế trong Thiên Chúa giáo hay bản ngã cá nhân (Atman), bản ngã vũ trụ (Brahman) và sự tồn tại của Ấn Độ giáo.

Vô ngã đôi khi bị hiểu nhầm sang nghĩa là không có gì tồn tại, nhưng đây không phải là điều mà Phật giáo dạy. Nó chính xác hơn để nói rằng có sự tồn tại, nhưng chúng ta hiểu nó theo cách một chiều và ảo tưởng.

Với vô ngã, mặc dù không có “cái tôi vĩnh cửu” hay linh hồn, nhưng vẫn có cuộc sống sau khi chết, sự tái sinh và kết quả nghiệp báo. Chúng ta phải có cái nhìn sâu sắc từ đó hành động đúng đắn để giải phóng khỏi vòng luân hồi.

Vô ngã còn là một trong ba dấu ấn (Tam pháp ấn) của giáo lý Phật giáo, là yếu tố quan trọng để phát triển sự khôn ngoan và được sử dụng để trải nghiệm Niết bàn, hai dấu ấn còn lại là Vô thường và Đau khổ. Nếu bạn không hiểu về vô ngã, bạn sẽ hiểu lầm hầu hết các lời dạy của Đức Phật. Thật không may, vô ngã là một thuyết khó hiểu nên thường bị bỏ sót hoặc diễn giải sai.

Chúng ta đau khổ khi không tìm thấy sự hài lòng trong thế giới vật chất hoặc trong tâm trí của chúng ta. Chúng ta liên tục trải qua sự thay đổi và chấp trước vào những thứ vô thường. “Cái tôi” chỉ là một tập hợp các thành phần trong sự thay đổi liên tục. Sự hiểu biết đúng về ba con dấu của Phật giáo là một phần của Bát Chánh Đạo.

Tóm lại, vô ngã là tiến trình tu tập giúp tâm không còn chấp trước vào mọi sự vật, hiện tượng gây khổ đau và phiền não cho bản thân và mọi người. Tại sao Phật tử phải thực hành vô ngã? Bởi vì nguyên nhân của mọi đau khổ trên thế gian này đều đến từ việc chấp vào cái ngã giả tạm trong thế giới hiện tượng vô thường.

Ý nghĩa của vô ngã trong Phật giáo

Vô ngã có một ý nghĩa tinh thần rất lớn trong Phật giáo, nó xuất hiện trong bất kỳ thực hành tâm linh nào. Nó vô cùng hữu ích để vượt qua ảo tưởng về nhân cách, bản sắc cá nhân và nuôi dưỡng sự tách rời.

Đó là một cách tuyệt vời để nuôi dưỡng sự thản nhiên đối với những thứ hấp dẫn của cuộc sống và trở nên cân bằng với các cặp đối lập. Cách tốt nhất để nhận ra tầm quan trọng của vô ngã là tập trung vào từng thành phần của cơ thể với sự chú tâm và quán chiếu từng cá nhân và các khía cạnh của cơ thể.

Học thuyết vô ngã cho chúng ta biết rằng, bởi vì chúng ta tin chúng ta là một “thực thể độc lập” và không thay đổi, chúng ta rơi vào bám víu, tham ái, ghen tuông và thù hận…từ đó gây ra bất hạnh, khổ đau.

Cái xe của tôi, cái nhà của tôi, thân thể của tôi, vợ con của tôi…Nếu như những thứ mà chúng ta gọi là “của tôi” bị thay đổi theo chiều hướng tiêu cực thì chúng sẽ gây ra đau khổ.

Bằng cách nhận ra rằng chúng xuất hiện và biến mất như thế nào trong vòng luân hồi sinh tử, trong cuộc đời của một cá nhân, chúng ta sẽ có cái nhìn sâu sắc về Tứ Diệu Ðế và nói với chính mình về sự tồn tại của mình.

Hành động đi chùa lễ Phật, làm công quả, phóng sinh hay từ thiện của các bạn xuất phát từ lòng tôn kính đức Phật, từ lòng từ bi đối với chúng sinh hay là niềm mong cầu bình an, hạnh phúc cho gia đình và “bản thân mình”? Một khi chúng ta còn chấp vào “cái tôi”, chúng ta sẽ còn chịu ảnh hưởng bởi các tác động bên ngoài.

Trong Phật giáo Nguyên Thủy

Theo truyền thống Phật giáo Nguyên Thủy (Theravada), sự hiểu biết thật sự về vô ngã chỉ có thể thực hành bởi các nhà sư chứ không phải là cho những cư sĩ vì nó là trạng thái tâm lý khó đạt được.

Nó đòi hỏi phải áp dụng tất cả học thuyết về sự vật và hiện tượng, từ chối “cái tôi” của bất kỳ người nào, và xác định các ví dụ về bản ngã và vô ngã. Trạng thái niết bàn là trạng thái của vô ngã. Tuy nhiên, điều này bị tranh cãi bởi một số người, người ta nói rằng niết bàn thật sự là một “bản ngã siêu việt” không bị chi phối bởi tất cả!

Trong cuốn sách “Những gì Đức Phật giảng dạy”, nhà nghiên cứu Phật giáo Nguyên Thủy Walpola Rahula nói,

“Theo lời dạy của Đức Phật, ý tưởng về một bản ngã là một niềm tin tưởng tượng, giả tạo không có thực tại tương ứng, nó tạo ra những tư tưởng độc hại về bản thân, ích kỷ, tham ái, hận thù, bệnh hoạn, các phiền não, tạp chất và các vấn đề khác. “

Các giáo sư nghiên cứu Phật giáo khác, chẳng hạn như Tỳ kheo Thanissaro thì cho rằng,

“Trong thực tế, nơi mà Đức Phật đã được hỏi về “cái tôi hay bản ngã”, không biết vì lý do gì, Ngài đã từ chối trả lời. Khi được hỏi tại sao, Ngài nói rằng để giữ cho tâm trí tránh rơi vào những hình thức cực đoan của quan điểm sai lầm khiến con đường thực hành Phật giáo trở nên không thể “.

Theo quan điểm này, thậm chí để suy nghĩ về vấn đề liệu một người có hoặc không có “cái tôi” thì sẽ dẫn đến việc nhận dạng với bản thân, hoặc có thể là một sự nhận dạng với chủ nghĩa vô hình. Tốt nhất nên đặt câu hỏi sang một bên và tập trung vào các giáo lý khác, đặc biệt là Tứ Diệu Ðế. Các Tỳ kheo tiếp tục,

“Theo nghĩa này, giáo lý vô ngã không phải là học thuyết về vô ngã, mà là một chiến lược tập luyện cho “bản ngã” rũ bỏ đau khổ bằng cách buông bỏ nguyên nhân của nó, dẫn đến hạnh phúc cao nhất, bất diệt.”

Trong Phật giáo Đại Thừa

Phật giáo Đại Thừa (Mahayana) dạy một biến thể của Vô ngã được gọi là Tánh không (sunyata). Tất cả sự vật và hiện tượng đều không có bản chất. Học thuyết này có liên quan đến triết học thế kỷ thứ 2 được gọi là Madhyamika, “Trường phái trung lưu”, được thành lập bởi nhà thiền thuật Nagarjuna.

Vì không có gì tồn tại, hiện tượng tồn tại chỉ khi chúng liên quan đến các hiện tượng khác. Do đó, theo Madhyamika, không đúng khi nói rằng hiện tượng tồn tại hoặc không tồn tại. Cách trung gian là cách giữa xác nhận và phủ định.

Phật giáo Đại Thừa nói về học thuyết Phật tánh. Theo học thuyết này, Phật tánh là bản chất cơ bản của tất cả chúng sinh. Như vậy Phật tánh có phải là một bản ngã?

Một số người thuộc trường phái Nguyên Thủy đôi khi buộc tội các nhà sư Đại Thừa sử dụng Phật tánh như là một cách để lén lút nhân tâm, một linh hồn hay bản ngã vĩnh cửu. Thông thường, Phật tánh là một loại “cái tôi vĩ đại” mà mọi người đều chia sẻ.

Để thêm vào sự nhầm lẫn, đôi khi Phật tánh được gọi là “bản ngã tự thân” hoặc “chân thật.” Tôi đã nghe nhiều người giải thích Phật tánh như là một “cái tôi vĩ đại”, và các cá nhân của chúng ta như một “cái tôi nhỏ”, nhưng tôi nghĩ rằng đó là một cách vô ích để hiểu nó.

Một số giáo sư Đại Thừa nói rằng, không đúng khi nghĩ về Phật tánh là một thứ mà chúng ta sở hữu. Thiền sư Eihei Dogen (1200-1253) đã nói: “Phật tánh là chúng ta, không phải là cái gì chúng ta có”.

Trong một cuộc đối thoại nổi tiếng, một nhà sư đã hỏi Thiền sư Chao-chou Ts’ung-shen (778-897) một con chó có bản chất của Phật không? Câu trả lời của Chao-chou là Không! hoặc không có đã được coi như là một công án bởi các thế hệ người thực hành Thiền định.

Dogen đã viết trong Genjokoan

Nghiên cứu Phật Pháp là nghiên cứu bản thân. Để học hỏi nó và tự quên mình. Quên đi “cái tôi” là được giác ngộ bởi 10.000 điều.

Một khi chúng ta điều tra kỹ lưỡng bản thân, “cái tôi” sẽ bị lãng quên. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là bạn sẽ biến mất khi đạt được giác ngộ. Sự khác biệt, như tôi hiểu nó là chúng ta sẽ không còn nhận thức thế giới thông qua một “lăng kính chủ quan”.

Nagarjuna thấy rằng, ý tưởng về một bản sắc duy nhất dẫn đến niềm tự hào, ích kỷ và sở hữu. Bằng cách phủ nhận “cái tôi”, bạn được giải thoát khỏi những ảo tưởng và chấp nhận sự trống rỗng. Nếu không loại trừ khái niệm về bản thân, bạn vẫn ở trong trạng thái vô minh và bị bắt trong chu kỳ tái sinh.

Ý nghĩa của vô ngã trong Ấn Độ giáo

Ấn Độ giáo cũng tin rằng, tâm trí và thân thể là vô thường, không nên có sự gắn bó với cá tính của một người. Trong quá trình tìm kiếm chân lý, chúng ta tập trung vào các thành phần khác nhau của tâm – thân và nhận ra rằng cuối cùng chúng không tồn tại. Bằng cách nuôi dưỡng sự tách rời với thế giới bên ngoài, tâm trí và cơ thể của chúng ta, chúng ta đạt đến trạng thái tự hấp thụ.

Như vậy, trong cả Ấn Độ giáo và Phật giáo, những người khát vọng bắt đầu thực hành với cách tiếp cận tương tự để làm tâm trí tĩnh lặng để tiến vào trạng thái bình an và bình tĩnh.

Trong nỗ lực này, trong khi Phật giáo không vượt qua sự im lặng của tâm thức, thì tiến trình khổ hạnh Hindu tiến sâu hơn vào cõi siêu nghiệm để tìm ra bản chất thật sự của sự tồn tại. Nói cách khác, họ sẽ kết thúc cuộc tìm kiếm với giấc ngủ sâu.

Đối với một người theo đạo Hindu, sự chấm dứt của những ham muốn dẫn đến hòa bình tuyệt đối là mục tiêu cuối cùng, một sự kết thúc. Đối với họ, việc chấm dứt những ham muốn dẫn đến sự bình tĩnh và sự im lặng hoàn toàn của tâm trí và thân thể là nền tảng để người ta khám phá bản chất thật của bản thân mình và mối quan hệ của một người với Đấng tối cao.

Khái niệm về vô ngã cũng tương tự như lập luận của trường phái Advaita, Ấn Độ giáo rằng, Ngã vũ trụ (Brahman) hay Bản ngã siêu việt (Supreme Self) là một sự thật và mỗi cá nhân là một ảo ảnh đơn thuần chỉ là một phép chiếu của Brahman. Khi một người được giải phóng, quan niệm về cá tính biến mất hoàn toàn khi họ hòa nhập vào Brahman như một giọt mưa rơi xuống đại dương.

Vô ngã và sự tái sinh

Theo học thuyết vô ngã thì Phật giáo là một tôn giáo vô thần, không có Đấng tối cao hay linh hồn vĩnh cửu, vậy Niết bàn là gì? Phật A Di Đà có phải là một linh hồn vĩnh cửu? Cõi Tây Phương Cực Lạc có tồn tại không? Nếu không có linh hồn thì tái sinh cho cái gì?

Nếu không có bản ngã, không có bản chất vĩnh viễn của người đó, làm thế nào xác định rõ nguyên nhân để người đó tái sinh vào một trong sáu cõi luân hồi? Các vị Bồ Tát trở lại vòng luân hồi để giúp những người khác, vậy làm sao họ biết mình phải làm gì khi không có “cái tôi hay linh hồn vĩnh cửu”? Không có ngã thì ai thấy, ai nghe, ai tu, ai tạo nghiệp và ai tiếp nhận quả báo? Không có ngã thì ai thấy, ai hiểu được Phật pháp?

Thật khó để tin rằng Đức Phật giới thiệu học thuyết vô ngã mà không hề biết ý nghĩa của nó trong các truyền thống tôn giáo khác như đạo Jain và thuyết Brahman của Ấn Độ giáo. Cả hai truyền thống này nhấn mạnh một cách kiên định sự tồn tại của những người Hindu trong thế giới hiện đại (Hindu Selves) vĩnh cửu, bất biến và không thể hủy diệt.

Đức Phật Thích Ca không bao giờ đề nghị bất cứ bằng chứng xa xưa để khẳng định sự tồn tại của họ. Ngài chỉ nói rõ sự thật rằng, cá thể của chúng sinh tồn tại chừng nào họ còn ở trong Vòng luân hồi. Khi họ đạt Niết bàn, họ đã không còn tồn tại như những cá nhân.

Niết bàn của Đức Phật không phải là để bỏ lại đằng sau vô thường và nhập vĩnh cửu, mà là để thoát khỏi trạng thái phiền muộn không đáng tin cậy của sự vô thường và những thay đổi của nó. Ngài không gợi ý rằng những người thoát khỏi vòng sinh tử sẽ bước vào một sự hiểu biết về trạng thái thuần khiết của hạnh phúc.

Vấn đề về tái sinh tôi sẽ giải thích theo sự hiểu biết nông cạn của mình, nếu có sai sót mong quý độc giả góp ý cho. Tôi giả định linh hồn là nước, có nước chảy ngầm dưới lòng đất, có nước chảy trên mặt đất như dòng sông, có nước mặn ở đại dương, có nước ngưng tụ thành thể rắn là tuyết hay đá khi gặp nhiệt độ lạnh…

Hơi nước bốc hơi khi gặp nhiệt độ nóng và ngưng tụ khi gặp nhiệt độ lạnh trong khí quyển, một thời gian do quá nhiều giọt nước ngưng tụ nên rơi xuống và tạo thành mưa, quá trình đó gọi là Vòng tuần hoàn nước, và nó lặp đi lập lại khi trái đất còn tồn tại, hoặc không có phản ứng đột biến nào khiến nó thay đổi.

Cơn mưa ngày hôm nay khác cơn mưa ngày hôm qua, cơn mưa của vùng rừng nhiệt đới sẽ khác cơn mưa trong thành thị. Cũng là cơn mưa nhưng mưa ở thành thị chứa nhiều tạp chất xấu hơn cơn mưa ở vùng rừng nhiệt đới, vì nó phải mang theo những chất độc hại như: hoá chất, khói bụi…

Liên hệ với Vòng luân hồi của chúng ta, linh hồn cũng giống như vậy, linh hồn trải qua quá trình tái sinh, hấp thụ những “phản ứng của Luật nhân quả”, linh hồn trở lại theo “vị trí” phù hợp với “trạng thái sau khi hấp thụ”, linh hồn tốt sẽ tái sinh vào cõi tốt, và ngược lại.

Xem thêm: đề thi tiếng anh lớp 5 cuối học kì 2

Vòng luân hồi lặp đi lặp lại như thế, không có “cái tôi hay linh hồn vĩnh cửu”, nó thay đổi liên tục trong chu kỳ tái sinh, thay đổi cả khi nó đang tồn tại ở trạng thái con người, động vật hay thần tiên.

Giống như thuyết Tánh không, không gì có bản chất cố định để nhận diện, vạn vật hiện hữu khi chúng tương tác với nhau. Chiếc xe không tồn tại, chiếc xe chỉ là một tập hợp nhiều thành phần liên kết tạo nên nó.

Quay lại với thuyết Vô ngã, Ngã là một cái tên giả định để nói về một tập hợp nhiều Tâm sở (cetasika) hoạt động và thay đổi liên tục trong quá trình sống của một người. Vì thế, Ngã là trống rỗng và không có bản chất nào để nhận diện nó.

Ngã người A = Tâm sở A1 + Tâm sở A2 + Tâm sở A3…Qua ngày mai, Ngã người A trở thành Ngã 2A = Tâm sở A11 + Tâm sở A21 + Tâm sở A31…Ngã A tái sinh = Tâm sở A1 tái sinh + Tâm sở A2 tái sinh.

Mỗi Tâm sở đảm nhận một công việc, Tâm sở Thọ có nhiệm vụ cảm thọ hạnh phúc hay đau khổ, Tâm sở Định có nhiệm vụ định tâm, giác ngộ là do Tâm sở Trí Tuệ đảm nhiệm. Như vậy là không có Ngã, mà đó chỉ là tiến trình hoạt động của nhiều Tâm sở thay đổi liên tục.

Tuy nhiên, có sự khác biệt giữa người này và người khác. Vì sao tôi lại nói như thế? Ví dụ, Tâm sở Thọ của người A khác với Tâm sở Thọ của người B, Tâm sở A1 khác với Tâm sở B1. Không có Ngã, không có bản chất cố định để nhận diện nhưng có sự khác biệt.

Khác biệt giữa chiếc xe này với chiếc xe khác, giữa sự vật, hiện tượng này với sự vật, hiện tượng khác. Và cũng chính vì sự khác biệt (giữa các thành phần) đó, làm cho chúng ta hạnh phúc và đau khổ. Vì thế, tu Vô ngã là phương pháp rất khó thực hiện đối với những Phật tử bình thường như bạn và tôi.

Vậy còn những vị giác ngộ thoát khỏi luân hồi, có sự khác biệt giữa vị giác ngộ này với vị giác ngộ khác không?

Có 4 giả thuyết được đặt ra:

1. Họ tái sinh vào một hành tinh xa xôi nào đó, hoặc một vũ trụ khác nhưng đó vẫn là thế giới vật chất. Họ có thể sống lâu hơn chúng ta, khôn ngoan hơn chúng ta, có thể tác động vào tiến trình của ngũ uẩn, hoặc luôn kinh nghiệm vô thường trong sự hạnh phúc.

2. Họ tồn tại ở một trạng thái vô tướng, phi vật chất nhưng vẫn còn sự khác biệt và điểm chung giữa họ là giác ngộ không còn phiền não. Giống như sự khác biệt giữa Bồ tát này với Bồ tát khác, vị Phật này với vị Phật khác mà chúng ta đang hình tượng hóa.

4. Niết bàn là trạng thái vô điều kiện, ngũ uẩn không hoạt động, không còn Tâm sở A1 hay A2 nữa mà thay vào đó là Tâm giác ngộ, hoàn toàn thuần khiết. Như vậy là không có sự khác biệt giữa vị giác ngộ A với vị giác ngộ B, cũng giống như cục vàng nguyên chất A với cùng vàng nguyên chất B.

3. Họ hòa vào vạn Pháp, giống như giọt mưa rơi xuống đại dương của thuyết Brahman, Ấn độ giáo. Pháp ở đây không phải là cái gì hiện hữu, không phải là ai đó mà là quy luật của sự tồn tại. Nếu tâm thức nhận ra mình là một phần của Pháp, thì khi chết sẽ hòa vào đó.

Mắt là một phần của cơ thể, chúng ta là một phần của gia đình, gia đình là một phần của xã hội…Cây ớt là một phần của Trái đất, Trái đất là một phần của vũ trụ, vũ trụ là một phần của cái gì đó vô tận. Con người, Trái đất hay Mặt trời có hay không cũng không quan trọng, không ảnh hướng đến sự tồn tại và nhận diện của Pháp.

Đức Phật không truyền dạy các môn đệ của Ngài bằng những chi tiết cụ thể, nhưng để giữ cho mọi thứ trở nên cởi mở và không xác định giống như sự tồn tại và để cho họ tự khám phá chân lý. Ngài muốn họ tìm ra bản chất thực sự của trạng thái tồn tại cuối cùng của riêng mình thay vì giải thích nó với họ.

Mỗi người chúng ta đều biết sự thật về bản thân mình, bằng cách làm dịu tính cách bề mặt của chúng ta để xem liệu có bất kỳ trung tâm cố định nào nằm sâu bên trong hay mọi thứ chỉ là ảo tưởng.

P/s: Bài viết này chỉ mang tính chất tham khảo, nếu có gì sai sót mong quý độc giả góp ý thêm trong phần bình luận bên dưới, cảm ơn rất nhiều. Chúc mọi người an lạc!

Kinh Vô ngã tướng

Tôi được nghe như vầy: Một thuở nọ, đức Thế Tôn đang ngụ tại vườn Nai, ở Isipatana gần Bénarès. Lúc bấy giờ Thế Tôn nói với năm vị Tỳ kheo:

Này các thầy, sắc là vô ngã (không phải là ta). Nếu sắc là ngã thì sắc sẽ không gây đau khổ (bệnh tật) và đối với thân thể ta có thể ra lệnh: “Thân tôi phải như thế này hay như thế kia theo ý tôi”. Thế nhưng, bởi vì sắc thân là vô ngã, nên nó không tránh khỏi bệnh tật và không ai có thể ra lệnh: “Thân tôi phải như thế này hay như thế kia theo ý tôi”.

Này các thầy, thọ không phải là ta. Nếu thọ là ta thì thọ sẽ không gây đau khổ phiền não và đối với thọ ta có thể ra lệnh: “Thọ của tôi phải như thế này hay như thế kia theo ý tôi”. Thế nhưng, bởi vì thọ không phải là ta, nên nó không tránh khỏi đau khổ phiền não và không ai có thể ra lệnh cho thọ: “Thọ của tôi phải như thế này hay như thế kia theo ý tôi”.

Này các thầy, tưởng không phải là ta. Nếu tưởng là ta thì tưởng sẽ không gây đau khổ phiền não và đối với tưởng ta có thể ra lệnh: “Tưởng của tôi phải như thế này hay như thế kia theo ý tôi”. Thế nhưng, bởi vì tưởng không phải là ta, nên nó không tránh khỏi khổ đau phiền não và không ai có thể ra lệnh cho tưởng: “Tưởng của tôi phải như thế này hay như thế kia theo ý tôi”.

Này các thầy, hành không phải là ta. Nếu hành là ta thì hành sẽ không gây đau khổ phiền não và đối với hành ta có thể ra lệnh: “Hành của tôi phải như thế này hay như thế kia theo ý tôi”. Thế nhưng, bởi vì hành không phải là ta, nên nó không tránh khỏi khổ đau phiền não và không ai có thể ra lệnh cho hành: “Hành của tôi phải như thế này hay như thế kia theo ý tôi”.

Này các thầy, thức không phải là ta. Nếu thức là ta thì thức sẽ không gây đau khổ phiền não và đối với thức ta có thể ra lệnh: “Thức của tôi phải như thế này hay như thế kia theo ý tôi”. Thế nhưng, bởi vì thức không phải là ta, nên nó không tránh khỏi khổ đau phiền não và không ai có thể ra lệnh cho thức: “Thức của tôi phải như thế này hay như thế kia theo ý tôi”.

Này các Tỳ kheo, các thầy nghĩ sao? Sắc là thường hay vô thường?

– Sắc là vô thường, bạch Thế Tôn.

– Cái gì vô thường là khổ hay sướng?

– Là khổ, bạch Thế Tôn.

– Như vậy, đối với cái gì vô thường, khổ, chịu sự biến hoại, có hợp lý chăng khi nói: “Cái này là của ta, cái này là ta, cái này là tự ngã của ta”?

– Thưa không, bạch Thế Tôn.

Các thầy nghĩ sao? Thọ là thường hay vô thường?

– Thọ là vô thường, bạch Thế Tôn.

– Cái gì vô thường là khổ hay sướng?

– Là khổ, bạch Thế Tôn.

– Như vậy, đối với cái gì vô thường, khổ, chịu sự biến hoại, có hợp lý chăng khi nói: “Cái này là của ta, cái này là ta, cái này là tự ngã của ta”?

– Thưa không, bạch Thế Tôn.

Các thầy nghĩ sao? Tưởng là thường hay vô thường?

– Tưởng là vô thường, bạch Thế Tôn.

– Cái gì vô thường là khổ hay sướng?

– Là khổ, bạch Thế Tôn.

– Như vậy, đối với cái gì vô thường, khổ, chịu sự biến hoại, có hợp lý chăng khi nói: “Cái này là của ta, cái này là ta, cái này là tự ngã của ta”?

– Thưa không, bạch Thế Tôn.

Các thầy nghĩ sao? Hành là thường hay vô thường?

– Hành là vô thường, bạch Thế Tôn.

– Cái gì vô thường là khổ hay sướng?

– Là khổ, bạch Thế Tôn.

– Như vậy, đối với cái gì vô thường, khổ, chịu sự biến hoại, có hợp lý chăng khi nói: “Cái này là của ta, cái này là ta, cái này là tự ngã của ta”?

– Thưa không, bạch Thế Tôn.

Các thầy nghĩ sao? Thức là thường hay vô thường?

– Thức là vô thường, bạch Thế Tôn.

– Cái gì vô thường là khổ hay sướng?

– Là khổ, bạch Thế Tôn.

– Như vậy, đối với cái gì vô thường, khổ, chịu sự biến hoại, có hợp lý chăng khi nói: “Cái này là của ta, cái này là ta, cái này là tự ngã của ta”?

– Thưa không, bạch Thế Tôn.

Này các thầy, như thế thì tất cả những gì thuộc sắc thân quá khứ, vị lai hay hiện tại, ở trong hay ở ngoài, thô hay tế, xấu hay tốt, xa hay gần, tất cả những gì là sắc thân cần phải được nhận định theo chánh trí huệ, đúng như thật: “Cái này không phải của ta, cái này không phải là ta, cái này không phải là tự ngã của ta”.

Xem thêm: có huyền sao nặng thế bỏ huyền thêm hỏi dùng may áo quần

Cũng thế, tất cả những gì thuộc thọ, tưởng, hành và thức quá khứ, vị lai hay hiện tại, ở trong hay ở ngoài, thô hay tế, xấu hay tốt, xa hay gần, tất cả những gì là thọ, tưởng, hành, thức, cần phải được nhận định theo chánh trí huệ, đúng như thật: “Cái này không phải của ta, cái này không phải là ta, cái này không phải là tự ngã của ta”.

Khi nhận định sự vật như thế, này các thầy, người đa văn thánh đệ tử xa lìa và nhàm chán sắc thân, xa lìa và nhàm chán thọ, tưởng, hành và thức. Do nhàm lìa nên vị ấy không còn ham muốn. Do hết ham muốn nên được giải thoát. Khi được giải thoát, trí huệ khởi lên: “Đây là sự giải thoát” và vị ấy biết rõ: “Tái sinh chấm dứt, phạm hạnh đã thành, điều cần làm đã làm, không còn trở lại trạng thái này nữa”.

Khi Đức Thế Tôn nói xong, năm vị Tỳ kheo đều hoan hỷ tin nhận lời Thế Tôn. Trong lúc đang nghe giảng, tâm của năm vị được giải thoát khỏi lậu hoặc và chấp thủ.